Rozłożone origami, czyli kilka słów o języku japońskim

Rozłożone origami, czyli kilka słów o języku japońskim

Chociaż Japonia od lat fascynuje podróżnych, a japońska sztuka, kuchnia czy popkultura znajdują miłośników na całym świecie, o języku Kraju Kwitnącej Wiśni wiadomo stosunkowo niewiele. Nawet językoznawcy nie mogą dojść do porozumienia, jakie jest jego pochodzenie. A biorąc pod uwagę, że na co dzień posługuje się nim około 130 milionów ludzi, japoński jest najbardziej zagadkowym spośród najczęściej używanych języków świata.

Podstawy

Na pierwszy rzut oka gramatyka może wydawać się prosta. W japońskim znajdziemy jedynie dwa czasy: przeszły i teraźniejszo-przyszły. Nie występuje odmiana przez przypadki, rodzaje, osoby ani liczby, co oznacza między innymi, że nie ma rozróżnienia między liczbą pojedynczą i mnogą rzeczowników, a czasownik w zdaniach On poszedł oraz Ona poszła będzie brzmiał zupełnie tak samo. Także wymowa jest raczej nieskomplikowana, ponieważ nie występują tony, jak na przykład w języku chińskim, chociaż istnieją akcenty i intonacja. Składnia różni się od składni języków europejskich przede wszystkim tym, że w japońskim orzeczenie występuje na samym końcu zdania.

Co trzy „alfabety” to nie jeden

Więcej trudności może sprawiać pismo japońskie, na które składają się aż 3 systemy zapisu (określenie „alfabet” nie jest w pełni poprawne):  hiragana, katakana oraz kanji. Ten ostatni to zapożyczone z języka chińskiego w V w. n.e. pismo logograficzne, w którym każdy znak ma określone znaczenie oraz wymowę. W tym miejscu należy zaznaczyć, że pod względem wymowy japoński z chińskim nie mają absolutnie nic wspólnego, więc brzmienie chińskich głosek zostało dopasowane do potrzeb japońskiej fonetyki. Na skutek tego zabiegu poszczególne japońskie znaki kanji mogą być czytane na kilka, a nawet kilkanaście, rożnych sposobów. Początkowe trudności w zaadaptowaniu chińskiego pisma doprowadziły do wykształcenia się pisma sylabicznego, które pełniło funkcję pomocniczą przy czytaniu chińskich znaków, a obecnie wywodzą się od niego 2 wspomniane na początku systemy: hiragana oraz katakana. Hiragana służy do zapisu rodzimych nazw japońskich oraz końcówek wyrazów, które podlegają odmianie, natomiast katakana przede wszystkim do zapisu wyrazów obcego pochodzenia. Oba składają się z 46 podstawowych sylab. Znaków kanji jest o wiele więcej, około kilkunastu tysięcy, ale kanon znaków podstawowych, nauczanych w szkołach, to 2136. Jeżeli znak spoza kanonu pojawia się w tekście, występuje przy nim zapis sylabiczny poprawnego czytania. Tradycyjnie pismo japońskie zapisuje się pionowo, od prawej do lewej, ale coraz częściej spotyka się zapis poziomy, od lewej do prawej. W ten sposób publikowane są szczególnie artykuły akademickie, strony internetowe, niektóre pisma urzędowe oraz szkolne podręczniki.

Warto wiedzieć

  • Japońskie społeczeństwo jest bardzo hierarchiczne, co znajduje odzwierciedlenie w języku. W zależności od wieku i pozycji społecznej naszej oraz rozmówcy, stosuje się odpowiednie czasowniki i wyrażenia. Stąd ogromne znaczenie wizytówek w kontaktach biznesowych.
  • Przymiotniki w japońskim mogą występować w formie czasu przeszłego. Np. w zdaniu Piotr był szczęśliwy w czasie przeszłym wystąpiłby przymiotnik szczęśliwy, a nie czasownik być.
  • Kolejną jednostką liczbową po tysiącu nie jest milion, a dziesięć tysięcy (man). Czyli dla Japończyków 20 tysięcy to 2 many, a milion to sto manów.
  • W japońskim znajdziemy wiele wyrazów zapożyczonych, przede wszystkim z języka angielskiego, lecz także z niemieckiego, portugalskiego, hiszpańskiego, holenderskiego, włoskiego czy francuskiego.
  • Japonia po japońsku to Nihon lub Nippon, co tłumaczy się jako Kraj Wschodzącego Słońca.
  • Japoński jest językiem izolowanym, co oznacza, że nie należy do żadnej rodziny językowej. Pod względem struktury i wymowy najbliżej mu do koreańskiego.
  • Onomatopeje mają w japońskim dużo więcej zastosowań niż opisywanie dźwięków. Określa się nimi czynności, stany, zjawiska pogodowe, a nawet emocje. Przykłady japońskich onomatopei to „bycie przemoczonym do suchej nitki” (bisho bisho), „mówienie płynnie w obcym języku” (pera pera) oraz „zażenowanie lub nieśmiałość uniemożliwiająca podjęcie decyzji” (moji moji).
  • Jest jeden międzynarodowy certyfikat znajomości języka japońskiego: Japanese Language Proficiency Test (JLPT). Można do niego podejść na pięciu poziomach zaawansowania, gdzie najniższy jest poziom piąty, a najwyższy – pierwszy. JLPT nie pokrywa się z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego (CEFR).